Wystawa Maria Jarema. Pęknięty modernizm proponuje nowe spojrzenie na twórczość jednej z najbardziej oryginalnych postaci polskiej sztuki nowoczesnej okresu międzywojennego i powojennego. Maria Jarema (1908-1958) ukończyła studia na Wydziale Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w 1935 roku, wcześnie dołączyła do zaangażowanego politycznie środowiska awangardowego, odrzucającego normy akademickie. Była współzałożycielką Grupy Krakowskiej, ugrupowania o istotnym znaczeniu dla rodzącego się pokolenia modernistów. W latach 1934–1939 współpracowała również z prowadzonym przez jej brata Józefa eksperymentalnym teatrem Cricot, w którym zajmowała się scenografią, kostiumami, lalkarstwem i grą sceniczną.
Od początku kariery artystycznej Jarema identyfikowała się z międzynarodowym nurtem modernizmu, przejmując język wspólny dla abstrakcji postkubistycznej i czerpiąc z surrealizmu i ekspresjonizmu. W okresie powojennym radykalnie domagała się wolności artystycznej. Łącząc charakterystyczną dla surrealizmu koncentrację na cielesności i autoekspresji z dążeniem do formalnej autonomii sztuki abstrakcyjnej, Jarema od 1949 roku rozpoczęła eksperymenty z techniką monotypii, odmawiając podporządkowania się dyktatom realizmu socjalistycznego i pozostając na emigracji wewnętrznej do 1954 roku. To właśnie technika monotypii umożliwiała jej wyrażanie podmiotu jako całości, obejmując także to, co pozornie niemożliwe do pogodzenia – obszary pęknięć i rozdarć, naznaczone zarówno napięciami wewnętrznymi, jak i zewnętrznymi. Kuratorzy określają wypracowany przez nią idiom mianem pękniętego modernizmu.
Późne cykle prac Jaremy – Wyrazy, Penetracje i Filtry – najpełniej odsłaniają jej „pęknięty modernizm”. Warstwy monotypii splatają się tu z malarskimi, przejrzystymi formami, geometrycznymi i organicznymi, tworząc drgające struktury przestrzenne, które sugerują bardziej ruch niż przedstawienie. Artystka jawi się jako wytrwała architektka płynnych form, która w obliczu stopniowego rozkładu życia publicznego i wyniszczającej jej własny organizm białaczki była w stanie nadać wibrującemu, niestabilnemu tworzywu znaczenie – oporu i pola eksperymentu wyobraźni.
Wystawa umożliwia głębsze zrozumienie indywidualnej praktyki i procesu twórczego Jaremy, prezentując jej twórczość razem z pracami polskich, francuskich, szwajcarskich i włoskich artystów, których podziwiała i z których dorobkiem się mierzyła.
Wystawa prezentuje prace ze wszystkich okresów twórczości Marii Jaremy. Po raz pierwszy w historii wystawiennictwa, Pęknięty modernizm obejmuje także niemal cały księgozbiór artystki, na który składają się katalogi wystaw, tomiki poezji, portfolia artystów i czasopisma – materiały zbierane w czasie trzech długich pobytów w Paryżu, wymieniane z przyjaciółmi w Polsce lub podarowane artystce przez brata Józefa. Zbiory te ułatwiają zarysowanie intelektualnej i artystycznej biografii artystki bezkompromisowej, nieustannie głodnej doświadczeń i bodźców intelektualnych, zmarłej przedwcześnie w wieku pięćdziesięciu lat.
Artyści i artystki: Maria Jarema, Jean-Michel Atlan, Jean Deyrolle, Gillo Dorfles, Maurice Estève, Berta Grünberg, Hans Hartung, Jean Hélion, Józef Jarema, Tadeusz Kantor, Alfred Manessier, André Masson, Henri Matisse, Erna Rosenstein, Jonasz Stern, Pierre Tal-Coat, Jean Tinguely, Victor Vasarely, Zygmunt Waliszewski, Eugeniusz Waniek, Henryk Wiciński, Paulina Włostowska
Kuratorzy: Éric de Chassey, Natalia Sielewicz
Źródło: materiały prasowe Muzeum Sztuki Nowoczesnej
